Het internet staat op het punt zijn geheugen te verliezen

Toon iemand een screenshot van MySpace, het beginscherm van de eerste iPhone of Facebook in 2008, en die persoon kan het beeld vaak meteen in de tijd plaatsen. Deze interfaces werken zoals oude winkelgevels of voorpagina’s van kranten. Miljoenen mensen zagen dezelfde indeling van knoppen, kleuren en menu’s, waardoor het ontwerp deel werd van een gedeeld verleden.

Dat gemeenschappelijke visuele archief wordt binnenkort misschien moeilijker om op te bouwen. Onderzoekers binnen de mens-computerinteractie ontwikkelen generatieve interfaces: schermen die door artificiële intelligentie worden samengesteld voor een specifieke persoon en taak. In plaats van dezelfde vaste pagina te openen als iedereen, kan een gebruiker een tijdelijk dashboard, een vergelijkingstool of een menu te zien krijgen op basis van een vraag, eerder gedrag en veronderstelde voorkeuren.

In een preprint uit 2025 verkozen deelnemers in meer dan 70 procent van de onderzochte gevallen taakgerichte interfaces die door een taalmodel waren gegenereerd boven gewone antwoorden in een chatvenster. Een studie uit 2026 ging nog een stap verder door individuele ontwerpvoorkeuren aan te leren en op basis daarvan voor elke gebruiker een andere interface te selecteren.

Voor gebruikers is de aantrekkingskracht duidelijk. Een complexe dienst kan functies verwijderen die iemand zelden nodig heeft en de informatie naar voren halen die op dat moment relevant is. Een gepersonaliseerd scherm roept echter een ongemakkelijke historische vraag op: welke versie moet worden bewaard?

Het internet verliest nu al grote hoeveelheden materiaal. Het Pew Research Center onderzocht pagina’s die tussen 2013 en 2023 in de databank van Common Crawl verschenen. Tegen oktober 2023 was een kwart daarvan niet langer toegankelijk. Van de pagina’s die in 2013 werden geregistreerd, was 38 procent verdwenen. Meestal was niet de volledige website weg. Vaak ging het om één verwijderd artikel, bestand of pagina.

Webarchieven proberen een deel van dat verloren materiaal te redden door op bepaalde tijdstippen kopieën te bewaren. Die taak wordt moeilijker wanneer de inhoud verandert naargelang de bezoeker. Archive-It, een dienst van het Internet Archive, beschouwt inhoud die afhankelijk is van gedrag en voorkeuren als een bekend probleem voor webarchivering. Pagina’s die interactie vereisen of sterk afhankelijk zijn van JavaScript kunnen onvolledig worden opgeslagen of later niet correct worden weergegeven.

Generatieve interfaces maken dit probleem groter omdat een pagina mogelijk nooit als een vast object bestaat. Ze wordt tijdens het bezoek berekend. Twee mensen kunnen dezelfde dienst dezelfde vraag stellen en toch een andere lay-out krijgen. De uitvoer kan ook veranderen na een update van het model. Alleen het webadres en de bronbestanden bewaren, zou lijken op het bewaren van een theatergebouw terwijl de voorstellingen verloren gaan.

Dat is van belang omdat herinneringen gedeeltelijk sociaal zijn. Onderzoek in Nature Human Behaviour toonde aan dat de manier waarop Franse deelnemers hun herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog organiseerden, overeenkwam met de structuur van het gedeelde publieke verhaal binnen hun cultuur. Media bieden gemeenschappelijke aanknopingspunten waarmee persoonlijke herinneringen met elkaar worden verbonden. Een vertrouwde website-indeling kan op kleinere schaal dezelfde functie vervullen. Ze geeft een generatie een visueel referentiepunt dat ook anderen herkennen.

Als interfaces volledig individueel worden, kunnen mensen zich herinneren dat ze hetzelfde platform gebruikten zonder zich dezelfde plek te herinneren. Toekomstige historici zouden kunnen weten waarvoor een dienst was ontworpen, maar niet meer kunnen reconstrueren wat een bepaalde gebruiker precies zag. Om die ervaring opnieuw op te bouwen, zouden ze screenshots, de gebruikte modelversie, de prompts of handelingen die de pagina vormgaven, relevante gebruikersinstellingen en de gegenereerde uitvoer nodig hebben.

Het volgende geheugenprobleem van het internet kan dus beginnen voordat er iets wordt verwijderd. Een pagina die één keer voor één persoon verschijnt en nergens wordt vastgelegd, is al deel van de geschiedenis geworden in een vorm die later nauwelijks kan worden teruggevonden.